Sản phẩm chỉ thực sự sống khi được thị trường lựa chọn

Trong khuôn khổ chương trình “Mỗi xã, phường, đặc khu một sản phẩm du lịch đặc thù”, nhiều sản phẩm đã được xây dựng. Trong đó thuyền ba vách buồm đỏ và “Hồng Gai - Hành trình trải nghiệm văn hóa” là những sản phẩm triển khai sớm, mang đậm dấu ấn bản địa. Đáng chú ý, thuyền ba vách đã đi vào hoạt động, bước đầu tạo sức hút cho trải nghiệm bên bờ vịnh di sản. Tuy nhiên, làm thế nào để các sản phẩm không chỉ dừng ở ra mắt, mà thực sự thu hút du khách và được thị trường đón nhận vẫn là "bài toán" cần giải quyết. Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh đã trao đổi với PGS TS Phạm Hồng Long, Khoa Du lịch Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, về vấn đề này.

- Xin ông cho biết, chương trình “Mỗi xã, phường, đặc khu một sản phẩm du lịch đặc thù” có ý nghĩa như thế nào đối với việc làm mới và mở rộng bản đồ du lịch Quảng Ninh?

+ Theo Kế hoạch số 214/KH-UBND ngày 15/5/2026 của UBND tỉnh, Quảng Ninh triển khai chương trình “Mỗi xã, phường, đặc khu một sản phẩm du lịch đặc thù”, nhằm phát huy lợi thế địa phương, đa dạng hóa sản phẩm du lịch. Bước đầu đã xây dựng 31 sản phẩm tại 15 địa phương, khai thác giá trị văn hóa, sinh thái và sản vật bản địa.

Trước hết, chương trình góp phần đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ du lịch. Bên cạnh ăn uống, lưu trú, đi lại, vui chơi giải trí, các địa phương phát triển sản phẩm đặc thù từ tài nguyên văn hóa, tự nhiên. Qua đó, chuỗi dịch vụ được làm phong phú và giảm tính mùa vụ. Du khách có cơ hội trải nghiệm bản sắc địa phương qua các sản phẩm như tour "Hồng Gai -Hành trình trải nghiệm văn hóa”, trekking “Sống lưng khủng long”... Ngoài ra còn có tắm lá thuốc người Dao ở Bình Liêu, nghề nuôi biển Vân Đồn, di sản than Mạo Khê... Mỗi sản phẩm đều kể câu chuyện riêng về thiên nhiên, lịch sử, văn hóa, tạo sức hấp dẫn cho du lịch Quảng Ninh.

Chương trình mở rộng “sân chơi” du lịch, tạo cơ hội cho doanh nghiệp, hộ dân và người làm nghề bản địa cùng tham gia, lan tỏa lợi ích cộng đồng. Đồng thời, góp phần định vị lại bản đồ du lịch toàn tỉnh, mở rộng từ Yên Tử, Hạ Long, Vân Đồn đến Hoành Mô, Ba Chẽ, Tiên Yên, Vĩnh Thực. Mỗi địa phương có sản phẩm đặc trưng, qua đó nâng cao thương hiệu và sức cạnh tranh du lịch. Từ đó, vị thế điểm đến của tỉnh được củng cố rõ rệt.

- Từ những sản phẩm được triển khai sớm, ông đánh giá thế nào về kết quả bước đầu và những vấn đề cần sớm khắc phục?

+ Điều đáng ghi nhận là nhiều giá trị địa phương được đưa vào phát triển du lịch như một cách “phục dựng ký ức”, “ôn cố tri tân”. Những yếu tố cũ được làm mới, tạo sức hấp dẫn và thôi thúc khám phá. Tiêu biểu là sản phẩm thuyền ba vách buồm đỏ. Không chỉ là phương tiện, đó còn là biểu tượng văn hoá giúp du khách "chạm" vào quá khứ của cư dân biển xưa.

Tuy nhiên, có năm vấn đề cần lưu ý, đó là: Chất lượng sản phẩm giữa các địa phương có thể không đồng đều nếu thiếu kiểm soát; nhân lực và kỹ năng phục vụ chưa theo kịp; hạ tầng tiếp cận (giao thông) và nền tảng số hoá viễn thông ở một số địa phương (Ba Chẽ, Vĩnh Thực…) chưa đảm bảo; sản phẩm chưa kết nối được với thị trường, không rõ bán cho ai, bằng cách nào; nhãn hiệu, thương hiệu chưa thực sự được chú trọng. Muốn khắc phục, người dân, doanh nghiệp, chính quyền và đơn vị lữ hành phải cùng hợp tác.

- Một tài nguyên, sản vật, hay nét văn hóa phải được tổ chức như thế nào để trở thành sản phẩm du lịch có thể bán, nhưng không tạo ra những phiên bản na ná nhau giữa các địa phương, thưa ông?

+ Một sản vật, hay tài nguyên tự thân chưa phải là sản phẩm du lịch hoàn chỉnh, mà mới chỉ được coi là nguyên liệu thô. Vấn đề là khai thác và tạo dựng sản phẩm du lịch từ tài nguyên sản vật đó như thế nào? Mỗi du khách khi đi du lịch không chỉ tham quan, ngắm cảnh, mà còn mong muốn hiểu biết thêm về lịch sử và trải nghiệm đời sống văn hóa nơi đến. Do vậy, chúng ta không nên dừng lại ở việc bán sản phẩm du lịch thuần tuý, mà cần đem đến cho du khách những trải nghiệm đầy thú vị.

Cần tạo sự khác biệt cho sản phẩm bằng nhiều cách khác nhau. Khi đó, không chỉ bán sản phẩm, mà còn bán quy trình, trải nghiệm và câu chuyện, qua đó tăng giá trị sản phẩm và điểm đến du lịch. Chủ trương của tỉnh là khung chung, mỗi địa phương phải phát huy bản sắc riêng, tránh sự sao chép. Nếu điều kiện tương đồng, khác biệt phải đến từ cách khai thác và kể chuyện. Sáng tạo cần dựa trên giá trị thật, không lắp ghép mô hình giống nhau.

- Khoảng cách lớn nhất từ một sản phẩm được đăng ký, ra mắt, đến sản phẩm có thể phát huy lợi thế, khai thác thường xuyên nằm ở đâu, thưa ông?

+ Theo tôi, sản phẩm có thể phát huy lợi thế trước hết nằm ở chủ thể xây dựng và vận hành. Đó có thể là người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, hoặc đơn vị đại diện địa phương, nhưng phải được xác định rõ, có năng lực tổ chức và cơ chế hỗ trợ phù hợp. Các chủ thể cũng phải liên kết để sản phẩm không chỉ tồn tại trên giấy. Tiếp đó là cam kết của chính quyền, doanh nghiệp, chủ thể sản phẩm và cộng đồng, gắn với trách nhiệm cụ thể để tránh tình trạng sản phẩm ra mắt rồi ngừng hoạt động. Cần có đầu tư tài chính ngay từ khâu khảo sát thị trường.

Chúng ta không chỉ bán cái mình có, mà phải hiểu nhu cầu khách hàng. Quy trình gồm: Khảo sát, xây dựng sản phẩm - thương hiệu, đưa ra thị trường và duy trì lâu dài. Làm đủ các bước mới tạo được sản phẩm bền vững.

- Trong danh mục sản phẩm có chợ đêm, phố đêm và chương trình nghệ thuật. Từ kinh nghiệm của những địa phương làm du lịch tốt, Quảng Ninh nên tổ chức nhóm sản phẩm này thế nào để vừa tạo sức hút, vừa tránh ra mắt rầm rộ nhưng khó duy trì?

+ Quảng Ninh thường quan tâm, tiên phong làm mới sản phẩm du lịch, đã tích lũy nhiều bài học và ở không ít mặt làm tốt hơn nhiều nơi. Tuy vậy, theo quan sát của tôi, kinh tế đêm và các sự kiện sáng tạo vẫn còn nhiều dư địa. Kinh nghiệm từ Hà Nội hay Chiang Mai (Thái Lan) cho thấy phố đêm, chợ đêm nên tập trung vào không gian và thời điểm nhất định, nhất là cuối tuần, thay vì dàn trải. Trước hết phải phục vụ nhu cầu ăn uống, mua sắm, vui chơi của người dân địa phương.

Khi có đời sống thực và truyền thông tốt, du khách sẽ tự tìm đến. Ninh Bình với Forestival là ví dụ khi kết hợp âm nhạc, sáng tạo và gắn lợi nhuận với bảo tồn thiên nhiên, văn hóa, di sản. Sự kiện chỉ tạo khác biệt khi có ý tưởng rõ ràng và kết nối văn hóa đương đại với câu chuyện điểm đến.

Ở một số điểm du lịch tôi từng đến, hoạt động cuối tuần được giao cho các tổ dân phố luân phiên triển khai. Cách làm này tạo sự thi đua, thu hút cộng đồng và duy trì hoạt động thường xuyên. Đồng thời giúp giảm tính mùa vụ nhờ đa dạng dịch vụ và sự kiện theo thời điểm. Dù mô hình nào, vẫn cần đảm bảo 3 yếu tố: Không gian, thời gian và cộng đồng địa phương.

Thương hiệu phải tiếp tục được chăm chút sau khi ra mắt, không dừng ở hình thức. Khi gắn với tour tuyến, tạo lợi ích cho cộng đồng và làm rõ hình ảnh địa phương, chương trình mới có chiều sâu. Sản phẩm chỉ thực sự có sức sống khi được thị trường lựa chọn, không phải chỉ tồn tại trên giấy.

- Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi!